#yaşam

ÜNLÜ MUCİTLERİN AZ BİLİNEN İCATLARI

| 4 Mart 2017 #yaşam

Sahip oldukları merak duygusu ve sorunları çözmeye yönelik tutkularıyla mucitler, yüzlerce yıldır dünyayı değiştirecek icatlara imza atıyor. Ancak bu isimlerin çok azı hak ettiği itibarı görüyor. Bugün hayatımızda olan birçok icadın arkasında kimin olduğu bile bilinmiyor.

Bir de bu durumun tam tersi söz konusu. Mucitler ünlü ama uzun emekler sonucu ortaya koydukları icatların onlara ait olduğu pek bilinmiyor.

TÜPLÜ DALIŞ KIYAFETİ / LEONARDO DA VINCI
Venedik, 1500’lü yıllarda Osmanlı donanmasının yoğun saldırısı altındaydı. Dönemin en ünlü sanat ve bilim insanlarından biri olan Leonardo Da Vinci, donanmanın yaşadığı kayıpları azaltmak ve Osmanlı gemilerine su altından gizli saldırılar düzenleyebilmek için özel bir dalış kıyafeti tasarladı. Deriden yapılan kıyafetin günümüzdekilere benzer şekilde maskesi, gözlüğü ve içindeki kişinin idrarını yapabilmesi için özel bir kesesi bulunuyordu. Kıyafete sabitlenen iki tüp de su üzerinden ya da içlerine yerleştirilen havayla dalış yapan kişinin nefes almasını sağlıyordu. Venedik donanması Da Vinci’nin teklifini kabul etmedi ve modern tüplü dalış 20. yüzyılın ortalarına kadar mümkün olmadı.

CAM ARMONİKA / BENJAMIN FRANKLIN
ABD’nin mucit kökenli başkanlarından Benjamin Franklin’nin en önemli icatlarının başında çift odaklı gözlükler geliyor ancak başkanın pek bilinmeyen bir icadı daha var: Cam armonika. 1761 yılında, Londra’dayken Franklin Royal Society’nin bir üyesinin ıslak parmaklarını şarap kadehinin ağzına sürerek tuhaf sesler çıkardığını fark ediyor. Bundan ilham alan mucit, 37 cam kaseyi yatay olarak bir çubuk üzerine diziyor, bu çubuğu da bir teker ve pedal düzeneğiyle birleştiriyor. Pedala bastıkça kaseler dönüyor, ıslak parmaklarla kaselere dokundukça da sesler geliyor. 1762 yılında müzisyen Marianne Davies bu enstrümanla turneye çıkıyor ve Avrupa’da birçok farklı şehirde konserler veriyor. Enstrüman o denli popüler oluyor ki o dönem Beethoven ve Mozart bile çalışmalarında cam armonikaya yer veriyor. Sesi çok çıkmadığı için 1800’ler ortalarında cam armonika yavaş yavaş unutuluyor.

METAL DEDEKTÖRÜ / ALEXANDER GRAHAM BELL
Özel güvenliklerin ve hazine avcılarının favori oyuncaklarından metal dedektörleri, bunca yıl sonra bile dünyayı hala birbirine bağlayan telefonun mucidi Graham Bell’in imzasını taşıyor. Gustave Trouvé’nin önceki işlerinden aldığı ilhamla çalışmalarını yürüttüğüne inanılan Bell ilk çalışan metal dedektörünü buluyor ancak hikayesi ilginç.1881 yılında dönemin başkanı James Garfield’a, Chearles Guiteau tarafından iki el ateş edilir. Doktorlar, ölüm döşeğindeki başkanın vücuduna giren kurşunların yerini bir türlü tespit edemez. Bell işe koyulur ve batarya, kondansatör, tutamaç ve “klik” seslerini duymak için bir ahizeden oluşan icadını tamamlar. Zaman geçtikçe doktorlar ümitsizliğe kapılır ve Bell’e izin vermekten başka çareleri kalmaz. Ne yazık ki Bell’in aleti ya düzgün tasarlanmadığından ya kurşunun çok derinde olmasından ya da başkanın yatağının metal ayaklarının parazit yapmasından ötürü çalışmaz ve kurşun bulunamadığı için Garfield 1881’in eylülünde yaşamını yitirir.

SUDA ERİYEN TABLET / HEDY LAMARR
Belki birçoğumuz adını bile bilmiyoruz ama Lamarr, uzaktan kontrol edilebilen torpidoları önlemek için yine radyo dalgalarını kullanan bir cihazın mucidi. Amerikalıların Nazi’lere karşı kullanmadığı bu teknoloji, Wi-Fi, GPS ve Bluetooth gibi günümüzün modern altyapılarının temelini oluşturuyor. Lamarr’ın asıl bilinmeyen icadı ise suda eriyen tabletler. Büyük ilgi çekse de tabletlerin tadının pek güzel olmaması ve Alke-Seltzer’e bir hayli benzemesi Lamarr’ın pek işine yaramadı.

KONUŞAN BEBEK / THOMAS EDISON
Gramofonu bulmasının ardından Edison bir sonraki büyük projesi için hazırlıklara başladı: Konuşan bebek. 1890 yılında patentini aldığı bu bebek yaklaşık 60 cm uzunluğundaydı ve tahta uzuvları vardı. İçinde de küçük bir gramofon sistemi barındırıyordu. Ses kayıt teknolojilerindeki sınırlar, Edison’un bebeğini istediği şekilde geliştirmesine mani oldu. Çocuklar ve anne-babaları bebekleri çok pahalı, kırılgan, korkutucu ve yetersiz bulduğu için evlerine sokmadı. Ve Edison’un bu girişimi de kişisel tarihindeki başarısızlıklar arasında yerini aldı.

ZIPKIN TÜFEĞİ / CLARENCE BIRDSEYE
Girişimci Birdseye, 1920’li yıllarda deniz ürünlerinin şoklanarak paketlenmesi ve bu şekilde dağıtılması sistemini geliştiren isim. Donmuş gıda endüstrisinin babası olarak anılan Birdseye’ın kendi adını taşıyan Birds Eye adlı şirketi günümüzde de donmuş sebzeler satıyor. Okyanusa olan merakıyla da bilinen girişimcinin pek bilinmeyen bir diğer icadı ise zıpkın tabancası. Alüminyum ve lastikten yapılan bir düzenekten oluşan patentli cihazın kullanım amacı Birdseye’ın çubuklu balinaları takip etmek amacıyla etiketlemek istemesi. Ticari olarak pek bir başarı elde etmemiş olsa da yıllar içinde Birdseye’ın onlarca balinayı etiketlediği biliniyor. Bazıları ise onu zıpkın kullanarak balina avcılığı yapmakla itham ediyor.

TAHTA YÜZME PALETİ / BENJAMIN FRANKLIN
11 yaşındaki Franklin yüzmeyi çok seviyordu ve daha da hızlı yüzmek istiyordu. Sudaki hızını artırmak için hem elleriyle hem de isterse ayak bileklerine bağlayarak kullanabileceği tahta paletler tasarladı. Paletlerin ayağında daha rahat bir şekilde kalması için de orta kısmına delikler açtı. İcadı daha hızlı yüzmesini sağladı ancak ağırlığından ötürü bileklerinde ağrıya neden oldu. Franklin ileride bu denli işe yarayacağını belki de pek öngöremediği icadını bir kenara bırakıp daha büyük ve önemli şeylerin peşinde zaman harcamaya başladı.

VAKUMLU AMBALAJ  / THOMAS EDISON
Hepimiz onu yüzlerce denemenin ardından ortaya çıkan ve halen daha kullandığımız ampulün yaratıcısı olarak tanıyor olsak da Edison’un geçmişinde birçok icat bulunuyor. Bunlardan biri de vakumlu ambalaj. Ünlü mucidin 1881 yılında patentini aldığı teknikte önce sebze ve meyveler cam bir kabın içine konuluyor. Ardından kabın içindeki hava boşaltılıyor ve dışarıdan verilen sıcaklık yardımıyla kap mühürleniyor. Edison’un tekniğin nasıl çalıştığına dair kendi sözlerini okumak ve çizimlerine göz atmak isterseniz buraya göz atabilirsiniz.